Steenuilenoverleg
Nederland

In het kader van het Jaar van de Steenuil en in samenwerking met Vogelbescheming Nederland is deze week de nieuwe erfwijzer verschenen. Het 16 pagina’s tellende boekje staat vol met tips hoe je het de steenuilen op je erf nog beter naar de zin kunt maken. Voedsel, veiligheid en nestgelegenheid, daar draait het om! De komende weken wordt het door vrijwilligers in het hele land verspreid, overal waar steenuilen broeden of waar een nestkast hangt. We houden rekening met ‘enige’ groei van de populatie :). Daarom bedraagt de oplage 20.000 exemplaren.

Vormgeving: Arno ten Hoeve, coverfoto: André Eijkenaar.

Uilen 15 is uit! Vol met interessante verhalen en prachtige foto’s over steenuil, oehoe, velduil en bosuil. Een greep uit de inhoud: 2026: Het jaar van de Steenuil, Over meikevers, regenwormen en (geen) muizen, Van steengroeve naar bos: de opmerkelijke opmars van de Nederlandse oehoe, Het uitzetten van asieluilen, Velduilen in Zuidwest-Friesland en De bosuilen op landgoed Grootstal (met prachtige foto’s door Pauline van Marle).

En als extraatje een groeikaart – van ei tot uil – van elke in Nederland broedende uilensoortm getekend door Sonja van der Wijk.

Begunstigers van STONE en de Oehoewerkgroep Nederland ontvangen Uilen gratis. Bent u (nog) geen begunstiger en wilt u Uilen 15? Wordt dant met terugwerkende kracht vanaf 2015 begunstiger. (Uilen 15 hoort bij 2025).

Uiteraad kunt u ook een los exempaar bestellen bij stone@steenuil.ospdev.nl. Vermeld dan: Bestelling Uilen 15 én uw adresgegevens. U betaalt 11,00 + de verzendkosten (NL € 5,50). Overigens: als begunstiger betaalt u de minimumbijdrage van € 17,50.  Dan krijgt u Uilen 15 gratis én ontvangt u de uit de uitnodiging voor de jaarlijkse landelijke dag. Tel uit je winst!

Groeikaart steenuil, getekend door Sonja van der Wijk.

Op zaterdag 14 maart 2026 organiseert STONE i.s.m. Vogeltrekstation in Culemborg een certificeringsbijeenkomst voor steenuilenringers. De certificering telt als een praktijkbijeenkomst en het bijwonen ervan verlengt de certificeringsstatus van een ringer met drie jaar.

Tijdens de certificering ligt de focus op het ringwerk als onderdeel van het steenuilenonderzoek in de brede zin. Aan bod komen alle aspecten van het reproductieonderzoek, maar ook de invoer van nestgegevens in Sovon Nestkaart en de export van gegevens naar Griel. Voorwaarde om aan de certificering te kunnen deelnemen is het maken van een huiswerkopdracht waarmee iedere deelnemer zijn/haar kennis test aan de hand van de Handleiding broedbiologisch onderzoek steenuilen (STONE 2016). Op de bijeenkomst gaan we uitgebreid de huiswerkopdracht bespreken en is er volop gelegenheid om ervaringen te delen en vragen te stellen.

Kijk voor meer informatie en aanmelding op de website van het Vogeltrekstation.

2026 is door Vogelbescherming Nederland en Sovon uitgeroepen tot Jaar van de Steenuil! Samen met STONE zijn er mooie plannen gemaakt om het onderzoek naar en de bescherming van de steenuil naar een hoger plan te tillen. We zien uit naar een mooie samenwerking met professionele organisaties, de steenuilenwerkgroepen en erfbewoners in dit bijzondere jaar. Lees meer op de speciale ‘Jaar van …’-pagina op de website van Sovon.

STONE wint Herman Klomp-jubileumprijs

Op de Landelijke Dag van Sovon, Vogelbescherming en de Nederlandse Ornithologische Unie (NOU) op 29 november j.l. werd de officiële aftrap van het Jaar van de Steenuil gegeven. Een feestelijk moment … dat nog een heel verrassend staartje kreeg. STONE kreeg namelijk de Herman Klomp-jubileumprijs 2025 uitgereikt! *

De prijs is een beloning “… voor de decennialange inspanningen om het werk van alle (amateur-) steenuilenonderzoekers op een wetenschappelijke manier te publiceren.” De jury: “STONE weet al sinds zijn oprichting in 1997 honderden vrijwillige amateuronderzoekers en beschermers in binnen- en buitenland te verenigen en inspireren bij het verzamelen en uitwerken van steeds betere onderzoeksgegevens. Dankzij STONE is er veel bekend én gepubliceerd over de broedbiologie van Steenuilen in Nederland.”

De jury benadrukt in haar verslag de professionaliteit van de stichting. “De mensen van STONE laten zien dat je geen academische biologie-opleiding hoeft te hebben genoten om op een professionele wijze aan vogelonderzoek te doen. STONE deelt kennis in professionele handleidingen en in science-based, maar toegankelijke artikelen. En dat met humor.”

Wat een verrassing, wat een mooie erkenning! De prijs is de verdienste van iedereen die zich in Nederland inzet voor bescherming van en onderzoek naar steenuilen. En daar gaan we voortvarend mee door, in het Jaar van de Steenuil!

Onlangs is de pilotfase van het STONE-project Voedselkeus van de steenuil op zand en klei succesvol afgerond. Deze fase besloeg de jaren 2024 en 2025. De verslagen van beide jaren kunt u hier downloaden: 2024 – 2025. Een samenvattend verslag over beide jaren is in voorbereiding en zal in Uilen 15 gepubliceerd worden,

We zijn de subsidieverstrekkers Dinamo Fonds en Vogelbescherming Nederland uitermate erkentelijk voor hun financiële ondersteuning. Het project wordt de komende jaren voorgezet met de bestaande camerakasten en hopelijk enkele nieuwe.

Op 25 oktober vindt zoals eerder al aangekondigd de landelijke steenuilendag plaats.

Het programma is rond en kan hier gedownload worden. Toegang is gratis en opgave niet nodig.

We zijn er, denken we, in geslaagd een interessant en afwisseldend programma samen te stellen bestaande uit lezingen, foto- en flimpresentaties, een boekvoorstelling, een quiz en live tekenen. We kijken er naar uit u te verwelkomen!

Op basis van de reacties van verschillende regiocoördinatoren en ringers is het
mogelijk een eerste indruk te geven van het broedseizoen in 2025. De legsels waren
in 2025 kleiner dan gemiddeld, maar door een lagere sterfte van jongen, was er een
uiteindelijk toch een redelijk broedsucces. Hoewel er in de nestkasten weinig prooien
als voorraad werden aangetroffen, was de conditie in verschillende gebieden beter
dan gemiddeld, maar in Noord-Holland was de conditie van de jongen minder dan in
2024. Voor een uitgebreider overzicht van de resultaten in de verschillende regio’s
kijk hier.

Het jaarverslag 2024 is afgerond. U kunt het hier downladen.

Op zaterdag 15 maart 2025 organiseert STONE i.s.m. Vogeltrekstation in Culemborg een certificeringsbijeenkomst voor steenuilenringers. De certificering telt als een praktijkbijeenkomst en het bijwonen ervan verlengt de certificeringsstatus van een ringer met drie jaar.

Tijdens de certificering ligt de focus op het ringwerk als onderdeel van het steenuilenonderzoek in de brede zin. Aan bod komen alle aspecten van het reproductieonderzoek, maar ook de invoer van nestgegevens in Sovon Nestkaart en de export van gegevens naar Griel. Voorwaarde om aan de certificering te kunnen deelnemen is het maken van een huiswerkopdracht waarmee iedere deelnemer zijn/haar kennis test aan de hand van de Handleiding broedbiologisch onderzoek steenuilen (STONE 2016). Op de bijeenkomst gaan we uitgebreid de huiswerkopdracht bespreken en is er volop gelegenheid om ervaringen te delen en vragen te stellen.

Kijk voor meer informatie en aanmelding op de website van het Vogeltrekstation.

Verslag van het eerste jaar

Over spitsmuizen, nachtvlinders en sabelsprinkhanen.

In het kader van een langjarig cameraonderzoek naar de verschillen in prooiaanvoer tussen steenuilen die op kleigrond broeden en steenuilen op zandgrond, is het verslag van het eerste jaar afgerond.

Helaas bleven de nestkasten op de klei nog onbezet, maar voor komend seizoen ziet het er hoopvol uit. Desondanks verrassende resultaten in dit muizenarme jaar. Voor het eerst ook dieper inzicht in de soorten nachtvlinders en kevers.

U kunt het hier downloaden en het mag vrijelijk verspreid worden.

De Landelijke Uilendag op 28 september j.l. was een groot succes! Zo’n 250 uilenbeschermers waren naar Meppel gekomen en hebben genoten van een gevarieerd programma. Tijdens de pauzes was de foyer de perfecte ontmoetingsplaats waar de aanwezigen kennis en ervaring uitwisselden. Wilt u nog even terugblikken op de dag? Dat kan: alle sprekers hebben hun presentatie kort samengevat in dit document. Heeft u nog vragen over een presentatie en wilt u in contact komen met een spreker, neem dan contact op met STONE door een mail te sturen aan stone@steenuil.ospdev.nl.

De Kerkuilenwerkgroep Nederland, de Oehoewerkgroep Nederland en STONE nodigen u van harte uit op de Landelijke Uilendag op zaterdag 28 september ’24. Bent u uilenliefhebber, dan mag u deze dag beslist niet missen! Ontmoet bekende en nog onbekende uilenvriend(inn)en, praat bij in de stands en – bovenal – laat u verrassen met een gevarieerd programma.

De drie landelijke uilenwerkgroepen hebben een groot aantal boeiende sprekers weten te strikken die u meenemen in uiteenlopende onderwerpen over uilen, onderzoek en bescherming. U wordt getrakteerd op mooie beelden en resultaten van webcamobservaties bij oehoe en kerkuil, wordt bijgepraat over voedsel-cameraonderzoek bij steenuilen, kruipt in de huid van uilen en leert over de verschillen en overeenkomsten in broedstrategie en broedgedrag bij bosuil, kerkuil, oehoe en steenuil. Van die laatste soort ziet u bovendien wat blote buiken de revu passeren. In een bijdrage over de ransuil wordt u bijgepraat over de knelpunten die deze soort ondervindt. En wat leert het ringonderzoek over overleving en sterfte bij kerkuilen? Ooit afgevraagd of elke oehoe roept zoals die gebekt is? Op de uilendag hoort u er alles over! En als gebruikelijk krijgt u in twee presentaties de mooiste uilenfoto’s voorgeschoteld.

Nieuwsgierig geworden? Klik hier voor het complete programma en bezoekersinformatie.

Noteer dus in uw agenda: Landelijke Uilendag, zaterdag 28 september 2024, Schouwburg Ogterop in Meppel. Gratis toegang, aanmelden niet nodig. We zien elkaar!

De eerste nestkaart van de steenuil in Digitale Nestkaart van Sovon dateert uit 1971. Inmiddels zijn we bijna 33.000 (!) nestkaarten verder en het 25-jarig bestaan van STONE leek een goed moment de gegevens eens te analyseren en in een rapport uit te brengen. Het was een forse klus, maar met enige vertraging zijn we erin geslaagd een kloek verslag uit te brengen (73 pp’s). Nooit eerder werd de reproductie van de steenuil zo nauwgezet onder de loep genomen. Het heeft dan ook een vracht aan resultaten én de input voor een nieuw project opgeleverd.

De beginjaren

1971 vormde de voorzichtige start van het steenuilenonderzoek in de Betuwe door RIN-medewerker Piet Fuchs. In de jaren daarna controleerden Piet en zijn medewerkers vele honderden natuurlijke nesten in hoogstamappel- en knotbomen. Dankzij een projectsubsidie van Vogelbescherming konden die data later aan Digitale Nestkaart toegevoegd worden. Daarmee is een schat aan gegevens over de beginperiode beschikbaar gekomen, die in het rapport verwerkt zijn. Piet is inmiddels overleden, maar zijn fotoarchief vormt een uniek tijdsdocument van broedplaatsen van de steenuil in die periode. Het rapport geeft daarvan door middel van tientallen zwart-wit foto’s een fraai beeld.

Piet Fuchs ringt een steenuil, jaren ’70.

Enkele resultaten

Zonder al te veel op de inhoud van het rapport vooruit te willen lopen, kunnen we concluderen dat de reproductie van steenuil in de afgelopen vijftig jaar op peil is gebleven. Uiteraard wisselen goede (bijv. 2019) en slechte jaren (2022) elkaar af, maar door de bank genomen laten legselgrootte, aantal jongen en nestsucces een stabiele trend zien. Muizen blijken daarbij een belangrijke rol te spelen. Dat is goed nieuws tegen de achtergrond van de teruglopende aantallen en de areaalinkrimping in dezelfde periode.

Klei en zand

We zien wel een klein, maar consistent verschil tussen klei- en zandgronden, waarbij op kleigronden de reproductie iets achterblijft bij die op de zandgronden. Dat spoort met de aantalsontwikkeling die door Sovon vastgesteld is. Terwijl de aantallen op zandgronden stabiliseren of licht vooruitgaan, neemt de soort op de kleigronden nog steeds af. Er zijn aanwijzingen dat voedsel daarbij een rol speelt. Reden voor STONE en Sovon daar de komende jaren eens wat dieper in de te duiken.

Bestellen & downloaden

Het rapport is gratis toegestuurd aan alle begunstigers van STONE en via Sovon aan alle waarnemers van de afgelopen jaren die (nog) geen begunstiger zijn. Door derden is het rapport te bestellen door een mailtje met adresgegevens te sturen naar stone@steenuil.ospdev.nl. De kosten bedragen € 6,- (inclusief verzendkosten). Voor het buitenland wordt de meerprijs van de verzendkosten in rekening gebracht. Het rapport is ook als pdf beschikbaar (klik hier).

Erratum

Bij het dankwoord in de gedrukte versie van het rapport is abusievelijk vergeten het Bettie Wiegman Fonds en het Rob Goldbach Publicatie Fonds te bedanken voor hun financiële bijdrage. Mede daardoor kon deze uitgave in deze vorm verschijnen. We zijn beide organisaties daar zeer erkentelijk voor.

23 april 2023

Het heeft even geduurd, maar het wachten was de moeite waard: Uilen 12 (2022) is verschenen! Met in deze editie boeiende artikelen over rans- en bosuil, oehoe, kerkuil, dwergooruil en natuurlijk de steenuil. Uiteraard, zoals u gewend bent, prachtig geïllustreerd met de mooiste uilenfoto’s.

Deze week vliegt Uilen 12 uit! Eind april ontvangt iedereen die in 2022 STONE-begunstiger was of een abonnement had op het tijdschrift, Uilen 12 in de brievenbus.

Was u in 2022 geen begunstiger of abonnee? Dan kunt u Uilen 12 los bestellen voor € 16,- (incl. verzendkosten). Bent u in 2023 begunstiger geworden (of u meldt zich nu aan als nieuwe begunstiger), dan betaalt u € 15,-.

Bestellen kan door een mail te sturen met vermelding van uw naam en postadres naar stone@steenuil.ospdev.nl.

Op 4 februari was dan eindelijk het langverwachte feestje vanwege de 25^ste verjaardag van STONE! In een druk bezocht theater De Speeldoos in Vught kregen de ongeveer 200 aanwezigen een gevarieerd programma voorgeschoteld. Naast interessante presentaties over steenuilenonderzoek en -bescherming, werden de bezoekers verrast met een Vrijwilligers Parade waarin enkele opzienbarende ‘steenuileninnovaties’ en praktische beschermingsmaatregelen de revue passeerden.

Zoals het hoort trakteert een jarige en dus gingen alle bezoekers naar huis met twee presentjes: een potje heerlijke biologische fruitstroop uit een steenuilvriendelijke Limburgse hoogstamboomgaard (speciaal gestookt door Ger Graus uit Ohé en Laak), en het jubileumboekje ’25 jaar STONE, 1997-2022’.

Voor iedereen die nog wil nagenieten of onverhoopt niet aanwezig was, zijn de presentaties van de Landelijke Steenuilendag hier terug te kijken.

Op 3 februari organiseerde STONE in samenwerking met de Vlaamse Steenuilenwerkgroep/Natuurpunt, Vogelbescherming Nederland en Brabants Landschap het symposium ‘Basiskwaliteit Natuur: de praktijk aan de hand van de steenuil’. We kijken terug op een geslaagde bijeenkomst. Vanuit verschillende invalshoeken namen de sprekers de deelnemers mee naar de theorie en de praktijk van de Basiskwaliteit Natuur en de rol van de steenuil daarin. Getuige de geanimeerde gesprekken in de pauzes hebben de deelnemers – die afkomstig waren van overheden en natuuradviesbureaus, maar ook vele bij steenuilenbescherming betrokken vrijwilligers – inspiratie opgedaan om met de bescherming van het leefgebied van de steenuil aan de slag te gaan.

Op 26 februari zijn de webcams van Beleef de Lente weer online gegaan. Uiteraard zijn de steenuilen weer van de partij. Maar gaan ze dit jaar wél in de nestkast broeden? Volg het op Beleefdelente.nl!

3 en 4 februari 2023

Ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van STONE organiseren we op vrijdag 3 februari 2023 een symposium over de Steenuil en Basiskwaliteit Natuur, speciaal bedoeld voor iedereen die vanuit professionele werkzaamheden of als vrijwilliger betrokken is bij de bescherming van de steenuil en zijn leefgebied.

Op zaterdag 4 februari 2023 is er een extra feestelijke Landelijke Steenuilendag, waar vrijwilligers en donateurs van harte welkom zijn.

Lees hieronder meer over beide dagen!

Basiskwaliteit Natuur: de praktijk aan de hand van de steenuil

vrijdag 3 februari 2023

Het boerenland staat al decennia onder druk. Natuurkwaliteiten en biodiversiteit gaan nog steeds achteruit en tal van soorten zijn fors in aantal afgenomen of zelfs verdwenen. Denk bijvoorbeeld aan de veldleeuwerik en de patrijs én de grauwe gors en de ortolaan. Door middel van het concept Basiskwaliteit Natuur wordt getracht vast te leggen welke soorten planten en dieren er minimaal in een gezond landschapstype voor moeten komen. Natuurherstel zou zich dan moeten focussen op die betrekkelijk algemene, maar kenmerkende soorten en daar de omstandigheden voor verbeteren.

De steenuil is zo’n betrekkelijk algemene soort die hoort bij het halfopen cultuurlandschap van Nederland en Vlaanderen. Als predator floreert hij alleen als de voedselketen onder hem min of meer intact is; reden waarom hij als indicatorsoort kan gelden bij het herstel van de natuurwaarden in het boerenland. Welke inzichten heeft recent onderzoek opgeleverd die betekenis hebben voor inrichting en beheer?

Tijdens dit symposium nemen de sprekers u mee naar de theorie én de praktijk van het begrip Basiskwaliteit Natuur. We leggen de relatie met de hedendaagse landbouw en zoomen in op de rol van de steenuil daarin. De dag is geslaagd als u ideeën en handvatten heeft meekregen om in uw eigen praktijk mee aan de slag te kunnen gaan.

Download hier het programma

Graag ontmoeten we u op het symposium ‘Basiskwaliteit Natuur: de praktijk aan de hand van de steenuil’!

Informatie en aanmelden:

Datum: vrijdag 3 februari 2023

Tijdstip: 9:30 uur inloop, aanvang programma 10:00 uur

Locatie: Theater De Speeldoos, Vliertstraat 6, 5261 EL Vught (www.theaterdespeeldoos.nl)

Kosten: € 35,- pp.

Aanmelding: Klik hier voor het online aanmeldformulier. U wordt verzocht uw deelnamekosten voor 27 januari 2023 over te maken op rekening NL19 INGB 000 3330852 t.n.v. STONE te Culemborg, onder vermelding van uw naam en organisatie. Uw aanmelding wordt definitief zodra de betaling is ontvangen.

Het symposium wordt georganiseerd door STONE Steenuilenoverleg Nederland, de Vlaamse Steenuilenwerkgroep van Natuurpunt, Vogelbescherming Nederland en Brabants Landschap.